X
تبلیغات
رایتل

بررسی برنج (خصوصیات ، کاشت ، داشت)

شنبه 29 آبان 1395

بررسی برنج (خصوصیات ، کاشت ، داشت)


فصل اول:

مقدمه:

برنج از گیاهان زراعی مهم قاره آسیاست . دانه برنج و فراورده های حاصل از آن نزدیک به 40 درصد غذای مورد نیاز نصف مردم جهان را تشکیل می دهد و از لحاظ تولید جهانی نیز می تواند با گندم برابری کند (1).

برنج شامل دو گروه زراعی آسیایی و افریقایی است . در برنجهای گروه آسیایی برنج معمولی یا اوریزا ساتیوا[1] وجود دارد که بومی آسیاست (تصویر 1-1) . در گروه برنج آفریقایی اوریزا گلابریما[2] را می توان نام برد که بومی آفریقاست (تصویر 2-1) . حدس زده می‌شود که زراعت برنج تقریبا 3000 سال قبل از میلاد مسیح در کشورهای هندوستان و چین متداول بوده است . گونه ساتیوا از لحاظ سطح زیر کشت، تولید ، و تغذیه اهمیت جهانی دارد . ولی زراعت و مصرف برنج گونه گلابریما بسیار کم است. و عمدتا به نقاط پراکنده ای در آفریقا محدود می شود (1).

سطح زیر کشت برنج پس از گندم از سایر غلات بیشتر است . نزدیک به 90 درصد سطح زیر کشت و تولید برنج به کشورهای خاور دور اختصاص دارد . بیش از نصف محصول سالانه برنج در جهان نیز در دو کشور هندوستان و چین تولید می شود . سطح زیر کشت و تولید منطقه آن به شرح جدول (1-1) است .

کشورهای گرمسیری و نیمه گرمسیری برمه ، تایلند ، ویتنام ، لائوس ، اندونزی ، فیلیپین ، پاکستان ، هندوستان ، ایالات متحده آمریکا ، ژاپن ، ایتالیا ، مصر ، اسپانیا ، چین ، برزیل ، کوبا ، مکزیک و استرالیا از جمله کشورهای تولید کننده برنج به شمار می رود . میزان تولید برنج در تایلند ، برمه ، ویتنام و لائوس بیش از مصرف داخلی است . نزدیک به 90 درصد برنج موجود در بازارهای بین المللی مربوط به این چهار کشور است . ایالات متحده امریکا ، برزیل ، ایتالیا و مصر از دیگر کشورهای صادر کننده برنج هستند .(1)

جدول (1-1) توزیع منطقه ای سطح زیر کشت و تولید شلتوک در جهان در سال 1971 برحسب درصد (1)

منطقه

سطح زیر کشت

تولید

اروپا

6/0

1/1

آمریکای شمالی

6/0

2/1

آمریکای لاتین

2/4

5/3

خاور نزدیک

5/0

6/0

خاور دور

8/90

0/90

آفریقا

8/2

5/2

استرالیا

کمتر 05/0

1/0

زراعت برنج در شمال ایران به ویژه در شهر رودسر ، و استان خوزستان تاریخچه طولانی دارد ; بنا به بعضی از روایات کشت این محصول قرن ها پیش از میلاد مسیح در زمان هخامنشیان رواج داشته است (1).

سطح زیر کشت ، تولید و عملکرد برنج در استانهای مختلف ایران برابر آمار منتشر شده از طریق وزارت کشاورزی در جدول (2-1) درج شده است. این جدول نشان می دهد که نزدیک به 80 درصد محصول برنج ایران در دو استان گیلان و مازندران تولید می شود . زراعت برنج در استانهای فارس ، خوزستان ، اصفهان ، آذربایجان شرقی ، و نیز گرگان و گنبد متداول است . در سطوح کوچکی از مناطق بسیار خشک کشور مثل بلوچستان نیز برنجکاری دیده می شود (1).

مهمترین مناطق تولید کننده برنج در استان گیلان عبارت انداز : آستارا، بندر انزلی، فومن، زیبا کنار، رضوان شهر،خمام، لشت نشاء، هشت پر طوالش، لولمان، کوچصفهان، صومعه سرا ، آستانه اشرفیه، رودبار، رودسر، رشت ، سیاهکل ، لاهیجان و لنگرود .

مهمترین مناطق تولید کننده برنج در استان مازندران عبارت انداز : چالوس ،تنکابن،قائم شهر،نوشهر،ساری،آمل،بابل،نور،محمود آباد،علمده (رویان) گرگان گنبد (3) .

تولید برنج ایران تا اوایل دهه 1340 می توانست نیازهای داخلی کشور را تا حدی تامین کند اما در حال حاضر با توجه به افزایش سریع جمعیت و بهبود قدرت خرید مردم محصول داخلی کفاف نیازها را نمی دهند و مقادیر قابل توجهی برنج همه ساله به ناچار از خارج وارد کشور می شود (1).



جدول (2-1) سطح زیر کشت و میزان تولید شلتوک در سال 1366 در ایران (1)

ردیف

استانها

سطح زیر کشت

1000) هکتار)

تولید کل

( تن1000)

1

آذربایجان شرقی

7/7

25

2

آذربایجان غربی

8/0

4/1

3

اصفهان

5/6

9/28

4

ایلام

5/1

7/2

5

چهار محال و بختیاری

5/2

7

6

خراسان

6/0

5/1

7

خوزستان

9/36

7/104

8

زنجان

8/4

6/14

9

سیستان و بلوچستان

9/2

4/5

10

فارس

28

1/106

11

کردستان

1/0

1/0

12

کرمان

1/0

3/0

13

کهکیلویه و بویراحمد

8/4

3/13

14

گرگان و گنبد

17

2/53

15

گیلان

3/208

9/645

16

لرستان

4/0

9/0

17

مازندران

1/204

3/792

کل

527

3/1803

کل سطح زیرکشت برنج در کشور ایران از 377 هزار هکتار در سال 1351 به 588 هزار هکتار در سال 72-1371 و به میزان 56 درصد افزایش یافته است ، در صورتی که کل تولید برنج در این مدت به حدود 2/2 برابر رسیده است . در این مدت میانگین تولید در واحد سطح از 2679 کیلوگرم در هکتار به 3886 کیلوگرم در هکتار افزایش یافته است، جدول (3-1) (2).

جدول 3-1 سطح زیر کشت و تولید برنج در ایران

آمار نامه کشاورزی (51-1372)(2)

سال

سطح زیر کشت

( هزار هکتار)

عملکرد

(کیلوگرم در هکتار)

کل تولید

(1000 تن)

1351

377

2670

1008

1356

308

2440

752

1358

318

2900

919

1361-1360

483

3322

1600

1363-1362

429

2830

1215

1367-1366

465

3051

1418

1368-1367

518

3572

1854

1369-1368

524

3779

1981

1370-1369

573

4112

2356

1371-1370

597

3960

2364

1372-1371

588

3876

2280

در سال 1372 سطح زیر کشت برنج 588466 هکتار در کل کشور برآورده گردیده است که از این مقدار 1/37 درصد مربوط به استان مازندران و 8/34 درصد مربوط به استان گیلان و بقیه سهم سایر استانها بوده است . از 2280768 تن کل تولید شلتوک کشور که در سال زراعی 72-1371 بر آورد گردیده است ، استانهای مازندران و گیلان به ترتیب با 8/40 و 1/32 درصد بیشترین مقدار تولید را داشته اند و استانهای فارس ، گرگان و گنبد به ترتیب مقامهای سوم و چهارم را دارا می باشند. بیشترین مقدار عملکرد را استان اصفهان با 6214 کیلوگرم و کمترین را استان لرستان با 1351 کیلوگرم در هکتار داشته اند (2).

واژه برنج

نام عمومی :Rice نام عملی :Oryaza sativa.l

نام برنج از زبان هندی گرفته شده است که به آن اریس(Arisi ) می گویند . در زبان انگلیسی به برنج Rice گفته می شود که همان نام عمومی برنج است و در زبان فرانسه Riz ، ایتالیا Rizo ، روسی Ris و در زبان آلمانی به برنج Rise می گویند . در استان گیلان به برنج( بج) به خوشه آن ورزه (Vorze) و به شلتوک آن جو می گویند . کلمه شلتوک از کلمه هندی چلتو (Chalto) گرفته شده است . در زبان انگلیسی به شلتوک (دانه برنج همراه با پوست آن) Rice paddy گفته می شود (3).

کشت برنج در ایران از 2000 سال پیش متداول بوده است . در زمان هخامنشیان ، اشکانیان و ساسانیان نیز در ایران برنج کشت می شده است . هم اکنون استانهای گیلان و مازندران از مناطق مهم تولید برنج در کشور هستند . در این دو استان برنج به عنوان یکی از عمده ترین اقلام منابع محسوب می شود و در حدود 13 نوع غذای محلی از آن درست می شود . در استان گیلان از آرد برنج نوعی نان پخته می شود که تحت عنوان برنجی نامیده می شود. در ایران غذایی که از برنج درست می شود (پلو( نام دارد ، که این واژه در زمانهای قدیم از جمله عهد صفویه نیز استفاده می شود (3).

آمونیومی نسبت به ازت نیتراته برتر تشخیص داده شده است (2).

متداولترین کود ازته مصرفی در برنجکاری سولفات آمونیم است . زیرا احتمالا گوگرد حاوی این کود به لحاظ تاثیرش در افزایش اندازه برگها ، سرعت پنجه زدن و تعداد پانیکل و دانه در واحد سطح ، اثر مساعدی بر رشد و نمو و عملکرد برنج دارد ; با این حال ، شرایط غیر هوازی خاک ، سولفات کود مزبور ممکن است در اثر احیاء تبدیل به ترکیب سمی هیدروژن سولفوره(H2S) گردد . بدین سبب در چنین شرایطی در شالیکاریها اکثرا از کلرور آمونیم استفاده می شود.

مصرف اوره نیز اخیرا رو به فزونی نهاده و در ارتباط با آن نتایج بسیار جالبی گزارش شده است . همچنین فسفات آمونیم ، کود مرکب بسیار خوبی برای برنج بوده است و نیاز آن را به خوبی و کارآیی سولفات آمونیم تامین می کند (2).

آمونیاک مایع نیز کودی بسیار موثر تشخیص داده شده و استعمال آن در مناطقی که برنجکاری در نزدیکیهای کارخانه سازنده ازت صورت می گیرد رو به تزاید است . مصرف این کود به صورت تزریق در خاک سبب پخش یکنواخت تر آن شده و عملکرد بیشتری را در مقایسه با هنگامی که کود مزبور در زمان غرقاب کردن مزرعه در آب آبیاری ریخته می شود ، حاصل می کند.

طبق پژوهشهای انجام شده ، هنگامی که خاک غرقاب می شود و عمل احیاء شیمیایی در آن صورت می گیرد ، غلظت فسفر قابل استفاده تدریجا فزونی می یابد و بیشتر آن توسط گیاه برنج جذب شده و منجر به استفاده و کارآیی بیشتر از مقادیر زیاد فسفر به کار رفته می گردد . در عین حال مواقع نیاز به فسفر ، معمولا 40 کیلوگرم فسفر خالص در هکتار به زراعت داده می شود زیرا مقادیر زیادتر آن عموما سبب بالا رفتن عملکرد نمی گردد . به نظر می رسد که در شالیزارهای اراضی پست سوپر فسفات منبع خوبی برای فسفر باشد . به استثنای خاکهای فوق العاده اسیدی ، فسفر را معمولا به صورت کود اصلی و بعد از اتمام کاشت برنج در خاک به حالت دستپاش و یا نواری به طور ردیفی به زمین می دهند.

در سایر مناطق برنجکاری شده ، فسفر را معمولا به حالت دستپاش (مخلوط با گل سطح مزرعه یا به تنهایی) در حین مراحل تهیه نهائی زمین و یا اندکی قبل از کاشت به زمین می دهند.

مصرف پتاسیم در زراعت برنج عمدتا به منظور افزایش مقاومت گیاه به بعضی بیماریها صورت
می گیرد که در این مورد تفاوتی بین تاثیر افزودن کلرورپتاسیم و سولفات پتاسیم نیست (2).

واکنش برنج به کودهای شیمیایی در نمونه هایی از کشورهای دارای آب و هوای خشک در کالیفرنیا و تگزاس نیز دیده شده است ، بدین گونه که واکنش برنج به ازت عموما تا حدود 75-85 کیلوگرم در هکتار به طور خطی افزایش نشان می دهد و در این میان حدود هرکیلوگرم ازت مصرفی عملکرد شلتوک را تقریبا تا 20 کیلو گرم در هکتار بالا برده است . لیکن در مناطق مزبور واکنش گیاه به فسفر متغیر تشخیص داده شده است یعنی گاهی زیاد بوده ، ولی در موارد دیگر افزایش حاصله قابل توجه نبوده است . در اینجا نیز عدم واکنش محصول به کود مزبور ناشی از اثرات بقایای کودهای سوپر فسفاتی است که در زاعتهای پیشین به زمین داده شده است.

مصرف مقدار متوسطی از ازت حداکثر کارآیی خود را در برنج ژاپونیکا در دو مرحله ، اواخر پنجه زدن و مرحله باروری گل نشان می دهد.

در مواقعی که باید مقدار زیادی ازت به کار رود بهترین نتیجه با دادن آن به دفعات به دست می آید ، بدین ترتیب که قریب دو سوم کود مزبور را قبل از غرقاب کردن زمین و یک سوم دیگر بعدا و به صورت سرک به زراعت می دهند.

زمان توصیه شده در دادن کود به حالت سرک در کشورهای مختلف متفاوت است ، از زمان باروری گل تا اندکی قبل از ظهور خوشه در کالیفرنیا توصیه می شود که آخرین قسمت کود ازت را در اوائل مرحله ساقه رفتن به شالیزار بدهند.

70-80 % در ابتدای کاشت (قبل از کاشت) و 20-30 % بقیه در مرحله رویشی ، در مرحله 7-9 برگه ، یعنی در ابتدای ورود گیاه به مرحله زایشی در زراعت برنج مصرف می گردد. در استان گیلان کود ازته مورد مصرف از منابع اوره به میزان 100 کیلوگرم در هکتار است که 70 درصد آن قبل از کاشت و 30 درصد بقیه قبل از وجین دوم و یا یک هفته پس از پنجه زنی مصرف می گردد. میزان کود فسفر مورد نیاز در شمال کشور 100 کیلوگرم فسفات آمونیوم می باشد که همراه با آخرین شخم به زمین داده می شود. گاهی نیز لازم است که مقداری از ازت اضافی به حالت سرک دیروقت ، پنجاه تا شصت روز بعد از بذر پاشی ، به شالیزار داده شود . در مواقعی که رشد و نمو علفهای هرز مشکلاتی به بار می آورد معمولا بهتر است مصرف کود از ته تا مادامی که علفهای هرز در اثر استفراق خاک از بین نرفته اند به تعویض افتد ، در غیر اینصورت ، بخصوص علفهای هرز تک لپه ای قسمت قابل ملاحظه ای از کود از ته را مورد استفاده قرار خواهند داد، و بدین ترتیب رقابت بین محصول و علفهای هرز شدت پیدا خواهد کرد. مصارف کودهای NPK در زراعت برنج در کشورهای مختلف دنیا متفاوت است (جدول 3-5) (2).

از نتایج آزمایشهای انجام شده در کشورهای متعدد چنین بر می آید که بهتر است ازتی که قبل از غرقاب شدن مزرعه به زمین داده می شود با خاک مخلوط گردد، زیرا در مقایسه با پخش سطحی ، کارآیی آن ممکن است تا 50 درصد یا بیشتر افزایش یابد.

به طور کلی ارقام زیر گونه ژاپونیکا در مقایسه با ارقام زیرگونه ایندیکا قادرند از عناصر غذایی گیاهی به مقدار زیاد و به نحو بهتر و با کار آیی بیشتر استفاده کنند.

در عین حال از این جهت حیث اختلافات قابل ملاحظه ای بین گونه های یک گروه وجود دارد و حتی توانسته اند از بین گونه های ایندیکا تعدادی را برگزینند که واکنش خوبی به کودهای از نه نشان می دهند . با بالا رفتن مقدار کودهای ازته ، نسبت خوشه های عقیم فزونی یافته نسبت دانه به کاه تقلیل می یابد. لیکن در گونه هایی که از مقادیر زیاد کودهای ازته به نحو خوبی استفاده می‌کنند ، این اثرات منفی ، در مقایسه با گونه هایی که واکنش جزئی به کودهای مزبور نشان می‌دهند ، کمتر به چشم می خورد (2).





خرید فایل



برای دیدن ادامه مطلب اینجا را کلیک کنید